Một nhân viên cấp dưới y tế đeo khẩu trang thao tác tại một trung tâm bí quyết ly vào dịch COVID-19, sống Yangon, Myanmar, ngày 24/9/ 2020. REUTERS / Shwe Paw Mya Tin.

Bạn đang xem: #kaffe #ingengårfri #mrsa #kaffetår #nytfrajylland


Khẩu trang là 1 trong câu chuyện cứ được tranh biện không thôi trong cuộc đối thoại nóng bức về bịnh dịch COVID-19 hiện nay, bao hàm những kỹ lưỡng khoa học kỹ thuật chỉ có ở cụ kỷ thứ 21 như những vaccin dùng RNA của hết sức vi, một kỹ thuật chưa khi nào được sử dụng tới trước đây (1), tương tự như những cách thức đơn giản, từng được dùng qua nhiều thế kỷ, nhưng lại khó áp dụng thấu đáo như cấm cửa, cách ly buôn bản hội và với khẩu trang tốt mặt nạ mà họ bàn ở đây.

Dùng khẩu trang, xuất xắc nói rộng xuất hiện nạ, nhằm phòng bịnh gồm từ thời thế kỷ trang bị 17 trong dịch bệnh hạch. Thời đó chưa tồn tại kiến thức về xuất phát bệnh bởi vi trùng khiến ra, và fan ta nghĩ về mầm bệnh phía trong không khí; cho nên vì vậy có trường đoản cú ngữ "miasma" từ khoảng năm 1660, có nghĩa là khí độc, khí không sạch tỏa từ sâu dưới lòng đất vào không khí, giống như như khi bọn họ nói "sơn lam chướng khí" nhằm chỉ chất độc bốc lên từ đất vùng dịch bệnh xảy ra. Vì đó trong số những cơn dịch, những bác sĩ sinh hoạt Châu Âu mang đều mặt nạ hình đầu chim gồm mỏ nhọn, bọc tới cổ, làm bởi da trong các số đó chứa các chất hương liệu và những đồ gia vị, nặng mùi thơm vừa có mục đích khử độc vừa bảo vệ cho sút mùi hôi.


*

Dần dần, những loại khía cạnh nạ này không còn phổ đổi mới nữa cùng qua đến ráng kỷ sản phẩm công nghệ 18 thì vươn lên là mất, ngoài chuyện bọn chúng được phương pháp điệu hoá trong những trình diễn trên sảnh khấu hay những cuộc diễu hành con đường phố xuất xắc carnival.

Đến cầm kỷ lắp thêm 18, nhà chưng học Pháp Louis Pasteur (1822-1895) giải thích bắt đầu vi trùng của những bệnh tật (germ theory of diseases). Từ đó nhà phẫu thuật người Anh Joseph Lister (1867) chỉ dẫn giả thuyết cho rằng sở dĩ lốt thương bị khiến bệnh là do những mầm bệnh của các vi trùng từ bên phía ngoài nhiễm vào với cổ võ đến "phẫu thuật kháng nhiễm"(antiseptic surgery; hay gần kề trùng; anti=chống lại, sepsis= truyền nhiễm vi khuẩn, lây truyền nấm)) , đa phần là cần sử dụng chất liền kề trùng carbolic acid (nay điện thoại tư vấn là phenol) khử các dụng nắm và những vết thương. Lister được xem như là "cha đẻ của nền phẫu thuật hiện nay đại".

Nhưng vào trong thời điểm cuối của núm kỷ thứ 19, một vắt hệ chưng sĩ phẫu thuật mới đã nghĩ về ra chiến lược vô trùng (asepsis: a=không có, sepsis= lây truyền trùng, bởi vì những vi khuẩn gây làm mủ hoặc lên men) nhằm mục đích ngăn ngăn vi trùng xâm nhập vào vết thương ngay lập tức từ đầu. Bàn tay, dụng cụ, thậm chí là hơi thở của tín đồ đứng giải phẫu đầy đủ bị nghi ngờ rất có thể là mối cung cấp nhiễm vết mổ. Johann Mikulicz, trưởng khoa phẫu thuật mổ xoang của Đại học tập Breslau (nay là Warsaw, cha Lan) bắt đầu làm việc với nhà vi khuẩn học địa phương Carl Flügge, người đã chứng tỏ bằng thực nghiệm rằng những giọt nước bé dại phóng ra từ đường hô hấp (respiratory droplets) thời gian ho, nhảy mũi mang theo phần đông vi khuẩn hoàn toàn có thể được nuôi cấy. Để thỏa mãn nhu cầu với đầy đủ phát hiện này, Mikulicz bắt đầu đeo phương diện nạ vào khoảng thời gian 1897, được ông biểu hiện là "một miếng gạc được buộc bởi hai tua dây vào mũ, và quàng qua phương diện để bít mũi, miệng với râu". Thuộc năm đó, trên Paris, bác sĩ mổ xoang Paul Berger cũng bắt đầu đeo phương diện nạ trong phòng mổ. Mặt nạ hay khẩu trang là 1 trong những chiến lược kiểm soát nhiễm trùng tập trung vào câu hỏi ngăn chặn toàn bộ các vi trùng quán triệt chúng đột nhập vào vùng phẫu thuật, trái ngược với việc phá hủy chúng bằng hóa chất như lúc trước đó. Một chiến lược chỉ nhắm vào một mục tiêu thu hạn hẹp như vậy không tránh khỏi bị bàn cãi hay chê bai, thiếu tín nhiệm về "toàn bộ trang phục phẫu thuật cùng với nón vải, mặt nạ bít miệng cùng mạng bịt mặt, được sáng tạo dưới slogan giữ lốt thương hoàn toàn vô trùng". Tuy nhiên, khía cạnh nạ ngày dần trở nên phổ biến. Một nghiên cứu với hơn 1000 bức hình ảnh của những bác sĩ phẫu thuật mổ xoang trong phòng phẫu thuật tại các bệnh viện ở Mỹ cùng châu Âu vào khoảng thời hạn từ 1863 mang lại 1969 đã cho biết rằng vào thời điểm năm 1923, hơn hai phần tía đeo khẩu trang và mang đến năm 1935, phần lớn đều sử dụng khẩu trang.

Một số đàn bà người Hồi giáo cần sử dụng mặt nạ đậy hết mặt, trừ mắt (hijab) hoặc nửa dưới mặt (niqab) và nay được coi như như một hình tượng tôn giáo. Tuy nhiên trước khi Hồi giáo thành lập và hoạt động vào nắm kỷ thứ 7, vải che mặt cho thiếu nữ đã được sử dụng nhiều chỗ trên nuốm giới cũng giống như hiện diện trong vô số tôn giáo, văn hoá khác trước đó cũng giống như hiện nay.

Trong quần chúng, thanh nữ các thành phố Châu Âu từng mang voile bít mặt để bớt phải hít vết mờ do bụi bặm. Thời tp Paris được chỉnh trang to lớn dưới sự điều khiển của Georges-Eugene Haussmann (1853-1870), nhiều khu phố củ bị phá huỷ để sản xuất những quốc lộ thênh thang và các dinh thự khổng lồ, các mạng bít mặt lại càng thịnh hành hơn nữa.

Ở Mỹ, vào một bài viết năm 1878 được ấn trên Hospital Gazette ( công báo Bệnh viện) và trên tạp chí Scientific American, A.J. Jessup, một bác sĩ sống Westown, New York, khuyên dùng mặt nạ bông gòn để tránh lây lan vào dịch bệnh: "Do đó, họ thấy rằng trong những lúc việc bí quyết ly với khử trùng chắc hẳn rằng sẽ vẫn để dịch lây lan từ bệnh nhân sang người bệnh khác, có thể nào bọn họ không hi vọng một cách tự tin rằng, bằng cách ngăn ngăn sự đột nhập của vi trùng vào phổi cùng máu cùng với một khía cạnh nạ có chức năng lọc với được chế tạo đúng cách, chúng ta có thể chứng kiến cảnh tượng thiên hạ quốc bộ trên con đường phố trong một tp bị nhiễm dịch tả (2), nhưng không lo âu bị truyền nhiễm trùng. Một bộ lọc làm bởi bông gòn được làm đúng cách đeo bên trên miệng cùng mũi bắt buộc ngăn chặn toàn bộ các loại vi trùng vào khí quyển rất có thể gây bịnh làm mủ. Chúng ta có thể tự tin đảm bảo rằng các loại vi trùng gây dịch cũng sẽ bị loại bỏ ra tựa như như vậy."

Ông trích dẫn thí nghiệm của mình dùng những ống nghiệm có và không tồn tại nút bông để chứng minh lớp bông gòn thanh lọc được những vi trùng, nhưng phát minh của ông ko được cỗ vũ nhiều. Câu chuyện này làm chúng ta nhớ mang lại việc tiện ích của khẩu trang không được phòng ban y tế nước ngoài WHO, quần chúng và cả những cơ quan tiền y tế các nước Âu Mỹ thừa nhận trong quy trình đầu của dịch COVID-19, giữa những tháng đầu năm 2020, và họ chỉ đổi khác ý loài kiến về sau, sau khi bệnh dịch đang lan tràn trên Ý, Pháp, Anh, Mỹ tuy nhiên lại không thấy căn bệnh nhiều bởi thế ở các nước Đông Á châu mang khẩu trang phổ biến, trong các số đó có Việt Nam.

Ở Á Đông, trong lịch sử, dân bọn chúng đã thân quen và tin cậy khẩu trang. Vừa mới đây nhất là khẩu trang y tế được dùng thoáng rộng từ Bắc gớm xuống thành phố sài thành để tránh ô nhiễm và độc hại không khí tỉnh thành và hơn thế nữa giữ làn da trắng của những bà các cô vào một làng hội vẫn cho da trắng bắt đầu đẹp (hiện tượng mà người Mỹ gọi là "colorism”, hay công ty trương sáng tỏ màu da mặc dù là cùng một chủng tộc).

Năm 1910, một bệnh dịch hạch dạng viêm phổi tấn công Mãn Châu. Được triều đình nhà Thanh Trung Hoa chỉ định để lãnh đạo những nỗ lực chống bệnh dịch hạch, chưng sĩ Wu Lien-Teh (Wu Liande), sinh cửa hàng tại Penang (Mã Lai) và tốt nghiệp trên Cambridge (Anh), nhận định rằng căn căn bệnh này lây truyền qua hàng không khí và xây cất các phương diện nạ cho nhân viên y tế cũng tương tự công chúng.

Khẩu trang cũng rất được dùng thịnh hành để đậy miệng và mũi (và râu) trong đại dịch cảm cúm năm 1918-19 và từ đó biến chuyển phương tiện bảo vệ nhân viên y tế và người bệnh khỏi bị lây nhiễm thoát khỏi phạm vi các phòng mổ. Trong đại dịch ốm 1918-1919, đeo mặt nạ đã trở thành bắt buộc so với lực lượng cảnh sát, nhân viên cấp dưới y tế và thậm chí dân cư ở một vài thành phố của Hoa Kỳ, tuy nhiên việc sử dụng nó thường tạo tranh cãi. Mặc dù nhiên, tại những thành phố như San Francisco, tử vong do cảm cúm suy giảm một trong những phần là vày các chính sách bắt buộc treo mặt nạ. Từ bỏ đây, nguyên nhân để treo mặt nạ vượt ra ngoài mục đích sử dụng ban đầu của nó trong phòng mổ: bây giờ khẩu trang cũng bảo vệ người đeo chống lại nhiễm trùng.

Năm 1905, bác bỏ sĩ Alice Hamilton (Chicago) ra mắt các thí nghiệm đo lượng vi khuẩn streptococci vạc tán ra bên ngoài khi người bệnh scarlet fever (bệnh phát ban red color do streptococcus vào họng tạo ra) ho hoặc khóc , cũng giống như vi khuẩn strep từ những bác sĩ cùng y tá trẻ trung và tràn trề sức khỏe khi họ thì thầm hoặc ho, và bởi vì đó khuyến nghị dùng mặt nạ trong lúc phẫu thuật. Vào cuối thế kỷ 19, thời điểm đầu thế kỷ 20, đa phần các bác sĩ mổ xoang không có khẩu trang. Tác giả Hamilton viết lại về nhấn xét của một sinh viên y khoa: lúc ánh nắng chiếu theo một khía cạnh nào đó, từ địa điểm ngồi của bản thân trong giảng đường, anh ta có thể nhìn thấy các giọt nước bọt thường xuyên văng ra ra từ miệng của một bác sĩ phẫu thuật trong những lúc ông ta vừa giảng giải vừa thực hiện phẫu thuật. Cụ thể là việc che miệng lại bởi một phương pháp nào đó ngăn chặn những giọt đờm dãi và đề xuất là giải pháp phòng đề phòng thường xuyên cho những bác sĩ cùng y tá trong khi phẫu thuật.

Cho tới các năm 1930, những khẩu trang y tế được chế tạo bằng các lớp gạc gòn rất có thể giặt lại nhiều lần cố nhiên một lớp kim loại hoàn toàn có thể khử trùng sau thời điểm dùng. Qua thập niên 1930"s những mặt nạ này từ từ bị sửa chữa thay thế bằng các mặt nạ bởi giấy, dùng một lần rồi bỏ. Qua thập niên 1960"s, những khẩu trang y tế làm bởi sợi nhân tạo mở ra ào ạt, được đính chặt gần kề vào mũi miệng tín đồ dùng, với thay bởi chỉ chống chặn những vi trùng từ fan mang nó rời khỏi ngoài, nó còn lọc được bầu không khí từ ngoại trừ vào mặt đường hô hấp của fan mang khẩu trang. Những nghiên cứu gần đây so sánh những khẩu trang kỹ nghệ này với các khẩu trang sản xuất thủ công bằng tay (may tại nhà) và tóm lại là chúng bảo đảm bình yên hơn cho những người mang nó. Tuy vậy nếu quay lại mấy mươi năm về trước, lúc tín đồ ta so sánh những khẩu trang bằng gạt gòn được cấp dưỡng kỹ nghệ và thi công đúng cách, có thể tái sử dụng nhiều lần với những khẩu trang tua nhân tạo, dùng rồi quăng quật hiện nay, khả năng bảo vệ của hai một số loại không không giống nhau lắm. Không dừng lại ở đó khẩu trang làm bằng gòn lại lọc không gian càng xuất sắc hơn sau khi được giặt lại vì những sợi gòn bện với nhau nghiêm ngặt hơn. Điều này rất có thể nhắc nhở bọn họ là trong số những tình huống mà nhu yếu khẩu trang tăng ào ạt như trong dịch COVID-19 hiện nay nay, sự tuỳ thuộc trọn vẹn vào các khẩu trang tua hoá học-dùng một lần rồi bỏ hoàn toàn có thể gây những khó khăn lớn lao tương tự như những tai hại không lường được, như bọn họ đã từng tận mắt chứng kiến lúc vừa mới đây tại những quốc gia technology giàu bao gồm và tân tiến, lúc mà sự thiếu hụt của các trang bị bít chở cá thể dùng một lần rồi quăng quật (disposable personal protective equipment. PPE) như khẩu trang, màng chắn đậy mặt, áo bảo hộ, đã dẫn đến một tình trạng rủi ro khủng hoảng có tính bí quyết chiến lược.

Khẩu trang N95 (N95 respirator , xin lưu ý respirator khác với “ventilator” là đồ vật trợ góp thở) là phương diện nạ đảm bảo đường hô hấp, được thiết kế với để giúp giảm người tiêu dùng tiếp xúc với những hạt trong không khí bao hàm các phân tử rất nhỏ dại (0,3 micron) và các giọt lớn. Mặt nạ “N95” theo nghĩa black có năng suất lọc ít nhất 95% đối với các phân tử không nhờn.

Mặt nạ/khẩu trang phẫu thuật (surgical mask) được thiết kế theo phong cách cho những nhân viên chăm lo sức khỏe sở hữu trong quy trình phẫu thuật cùng điều dưỡng, sẽ giúp ngăn ngừa ô nhiễm và độc hại của vùng đã phẫu thuật hoặc bệnh dịch nhân bằng phương pháp giữ lại những giọt chất lỏng thoát ra từ mũi miệng fan mang khía cạnh nạ.

Mặt nạ N95 chặn tối thiểu 95% những hạt thí nghiệm rất bé dại (0,3 micron), trong khi mặt nạ mổ xoang (dùng một lần) có khả năng kháng hóa học lỏng và đảm bảo người sử dụng chống lại những hạt bự (5 micron), giọt, xịt hoặc phun tung tóe.

Mặt nạ N95 là "khuôn quà thước ngọc" cho khẩu trang trong thực trạng y khoa (the standard mask for use in health-care settings). Trong khi đó, có không ít bằng hội chứng trên lâm sàng cũng như trong chống thí nghiệm cho biết các loại khẩu trang khác cũng có lợi không ít thì nhiều.

Ví dụ, hồi tháng 6/2020 trên bang Missouri, tất cả hai bạn làm tóc thử nghiệm dương tính với Covid-19 cùng trong lúc làm việc mang phương diện nạ phẫu thuật có hai lớp gạc.Họ truyền nhiễm bệnh trải qua không ít người không giống trong mái ấm gia đình họ, cơ mà trái lại khách hàng của họ thì không có ai bị lây nhiễm. Một khảo cứu vớt khác bao gồm gần 200 nước cho thấy ở mọi nước gồm lệnh chính phủ hay bao gồm tiêu chuẩn chỉnh phải mang mặt nạ, phần trăm tử vong chỉ bằng một phần tư phần trăm các nước không đề xuất mang mặt nạ.

Ở Đại học tập Hongkong, tín đồ ta mang đến chuột bị lây truyền Covid-19 với chuột mạnh khỏe ở trong hai chống phòng giải pháp nhau bởi những khía cạnh nạ phẫu thuật. Chừng 25% chuột lành mạnh bị nhiễm bệnh dịch , so sánh với 2/3 bị truyền nhiễm nếu không có những phương diện nạ ngăn vách thân hai nhóm chuột.

Trong một phân tích chưa được công bố, Linsey Marr, kỹ sư môi trường xung quanh và cọng sự tại Virginia Tech (Blacksburg) sẽ phát hiện tại rằng trong cả một chiếc áo phông thun cotton cũng có thể chặn một nửa lượng khí dung hít vào với gần 80% khí dung thở ra có size 2 µm. Với khí dung có kích thước 4-5 µm, hầu như bất kỳ loại vải làm sao cũng có thể chặn rộng 80% theo cả nhị hướng,nhiều lớp vải sẽ hiệu quả hơn và dệt càng chặt càng tốt. Một nghiên cứu và phân tích khác cho biết rằng khía cạnh nạ có tương đối nhiều lớp vật dụng liệu khác biệt - ví dụ như bông gòn với lụa - có thể bắt khí dung hiệu quả hơn so với phương diện nạ làm từ một vật liệu đơn lẻ.

Mặc mặc dù có những khác hoàn toàn giữa các phe nhóm chính trị (tỷ số trong phe dân nhà mang nhiều hơn thế nữa phe cọng hòa), giữa các trình độ tri thức (người bao gồm bằng đại học tỷ số cao hơn), tuổi thọ (người già nhiều hơn người trẻ), các khoảng cách này đang thu nhỏ nhắn lại trong khi đại dịch coronavirus tiếp tục diễn ra. Càng ngày càng có đa số người Mỹ nói rằng họ tiếp tục đeo khẩu trang chống bụi hoặc bít mặt trong các siêu thị và những cơ sở kinh doanh khác. 85% nói rằng bọn họ đã có tác dụng như vậy luôn luôn luôn hay gần như luôn luôn hồi tháng qua (90% cho những người gốc Á châu), theo một cuộc điều tra của Trung tâm nghiên cứu Pew được tiến hành từ ngày 3 đến ngày 16 mon 8, năm 2020. Khi được hỏi thắc mắc tương tự vào đầu tháng 6, chỉ có 65% fan Mỹ cho biết thêm họ liên tục đeo khẩu trang.

Bảy tháng từngày bước đầu các giải pháp cách ly, dường như như giải pháp hữu hiệu nhất để ngăn ngừa đại dịch vẫn là cái khẩu trang rẻ tiền cùng xưa hàng trăm năm nay. Nhà tài chính Brian Bethune đã nhận định rằng nếu trước đây Mỹ chịu sử dụng khẩu trang đồng loạt mà ông hotline là “ chiến thuật 25 xu” thi đang tránh được suy thoái kinh tế. Mặc dù nhiên, đó là quan điểm của phòng kinh tế, giới y học văn chưa trọn vẹn đồng thuận về đặc điểm này và hiện thời đang bao hàm thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên, “randomized controlled studies”, lấy một ví dụ Christine Benn (University of Southern Denmark, Copenhagen) so sánh một đội nhóm dùng khẩu trang chống bụi với đội không sử dụng khẩu trang (nhóm kiểm soát) ở Guinea Bissau (Tây Phi Châu) dịp đại dịch đang hoành hành, nhanh chóng lắm đến thời điểm cuối năm mới bao gồm kết quả. Bọn họ hãy ngóng xem, nhưng tốt hơn không còn thiết suy nghĩ trong lúc chờ đón mọi tín đồ nên có khẩu trang và những biện pháp giãn cách, theo phía dẫn của những cơ quan liêu thẩm quyền để bảo vệ cho bao gồm mình và cho những người khác.

Chú thích:

mRNA vaccine: chuyển acid nhân RNA của virut vào khung hình bệnh nhân, khung hình căn cứ vào đó cung ứng ra kháng nguyên giống như kháng nguyên của virus, sau đó khung người sẽ sản xuất kháng thể chống những kháng nguyên của vi khuẩn đó.Điều này rất có thể đúng đối với những bệnh dịch truyền qua không khí, qua các giọt nước dãi (droplets, như căn bệnh COVID-19, dịch bệnh hạch dạng phổi/pulmonary plague) nhưng so với bệnh thổ tả (cholera) thì không đúng theo kỹ năng và kiến thức hiện nay. Dịch tả bởi vì Vibrio cholerae là tác nhân tạo ra, là 1 trong vi khuẩn hình phân tử đậu với loại đuôi dài áp dụng để trường đoản cú đẩy cùng di chuyển. Các vi trùng được truyền giữa người qua đường phân-miệng (fecal-oral route); gặm một miếng hoa màu bị ô nhiễm và độc hại hoặc một ngụm nước bị ô nhiễm có thể gây lây lan trùng. Một một số loại độc tố do vi khuẩn tiết ra, nhắm vào các thụ thể vào ruột người, tạo ra những triệu chứng tính chất bệnh dịch tả như tiêu chảy không ít phân lỏng như nước; nôn mửa; mất nước; và, còn nếu không được điều trị đúng cách, suy giảm nhanh chóng và tử vong.

Bác sĩ hồ Văn Hiền

Ngày 15 mon 9 năm 2020

Tài liệu tham khảo:

1) Pandemics Come và Go But Medical Masks Are Eternal

An illustrated timeline shows how they have brought us together, not kept us apart, over the last 400 years.

Xem thêm: Page Not Found - Hồng Lâu Mộng 1

2) A history of the medical mask & the rise of throwaway culture

DOI:https://doi.org/10.1016/S0140-6736(20)31207-1

https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(20)31207-1/fulltext

3) The transmission of cholera

https://www.csis.org/blogs/smart-global-health/transmission-cholera#:~:text=Vibrio%20cholerae%20is%20the%20causative,contaminated%20water%20can%20cause%20infection.

4) Niqab

https://en.wikipedia.org/wiki/Niq%C4%81b

5) In Pursuit of PPE

https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMc2010025

6) In the 1918 flu pandemic, not wearing a mask was illegal in some parts of America. What changed?

7) Lynnes Peeple Face masks: what the data say

The science supports that face coverings are saving lives during the coronavirus pandemic, and yet the debate trundles on. How much evidence is enough?

https://www.nature.com/articles/d41586-020-02801-8#ref-CR4

8) More Americans say they are regularly wearing masks in stores and other businesses